ئامادەکردنی: مامۆستا بورهان عادل

قەڵای ڤكاتوم ( Vaccatum ) ـ خورماتوو
لە نووسینەكانی ئەمیانوس مەرسیلیانۆس دا.
.
.
ئەمیانوس مەرسیلیانۆس بە عەرەبی و ئینگلیزی(أميانوس مارسيليانوس ـ Ammianus Marcellinus ) دواین مێژوونووسە(1) مەزنەكانی ڕۆمایە.
لە ساڵی ( 330 ی زاینید ) لە خێزانی ( تیبە ئەرومە ) كە لە خێزانەكانی ( ئەنتاكیە )ن لە دایكبووە، گەشتی كردووە بۆ میسر و سبارتە ( یونان ).
كۆتایەكانی ژیانیشی لە ڕۆما ( ئیتالیا ) بە سەر بردووە و كتێبە مێژوویەكەی لەوێ نووسیوەتەوە، ئەمیانوس پیاوێكی چاوكراو و زیرەك بووه‌ بە پێچەوانەی ( گیبۆن )ه‌وە لە سەر بۆچوونەكانی هەڵنەدەچوو، هەروەها رێگەی نە ئەدا لە خۆ بایی بوون زاڵ بێت بە سەریدا، شێوازی نووسینەكانیشی پڕ بوون له‌ زه‌خره‌فه‌كاری و ووتەی جوان و جۆراجۆر.
ئەمیانوس سەربازیانه‌ پەروەردە كرا بوو، لە شەڕەكانی ڕۆما لە گەڵ ساسانێكاندا چالاكانه‌ بەشداری كردوه‌، لە سەربازیدا ڕۆلێكی باشی نواندوه‌، لە نووسینەكانیدا ئەو ڕوداوانەی كە لە نیوان ساڵەكانی ( 96 ـ 370 ز )دا ڕوویدا بە جوانی گێڕاوەتەوە، مێژوو‌كه‌ی له‌ سی و یه‌ك كتێبدا كۆكراوه‌ته‌وه‌ و سیانزه‌ كتێبێ لێ وون بووه‌ و ئه‌وانی دیكه‌شی هه‌ندێكی شێواوه‌، له‌ كتێبی بیست و پێنجه‌مدا باسی شه‌ڕێكی سه‌خت ئه‌كات كه‌ به‌ سه‌ركردایه‌تی ئیمبراتۆری ڕۆمانی ( یولیان ـ جولیان ) و سابوری دووه‌م پاشای ساسانێكان بووه‌، له‌و شه‌ڕه‌دا ناوی كۆمه‌ڵی جێگه‌ هاتووه‌ وه‌ك ( خورماتوو( ڤكاتوم)، كفری ( فریجیه‌ )، به‌عقوبه‌ ( هوكمبرا )، ئاوی سیروان و ) چه‌ندین جێگه‌ی دیكه‌ كه‌ ئێستا ناوه‌كان گۆڕاوه‌.
له‌ كتێبی ( العراق فی القرن الرابع للمیلاد )ى (2)* د.فؤاد جەمیل كە وەرگێردراوی بیرەوەرێكانی ئەمیانوس مەرسیلیانوسە بۆ سەر زمانی عەرەبی و سالم ئالوسی سكرتێری گۆڤاری سۆمەر پەراوێزی لە سەر داناوە زۆر باسی گرنگی ناوچەكەی تێدایە كە لەو سەردەمە بە دەستی ساسانێكانەوە بووە، ئه‌و شه‌ڕه‌ی كه‌ له‌ نزیكی خورماتوو و كفری ڕوویداوه‌ و ئیمبراتۆری ڕۆمانی ( یولیان ـ جولیان )ی تێدا كۆژراوه‌ له‌ شه‌وی ( 26 / 27 ی حوزیرانی 363 زاینی ) بووه‌ و به‌ ووردی له‌ دوو توێی ئه‌م كتێبه‌دا باس كراوه‌ ، وه‌ دواجار به‌ ڕێكه‌وتنێك دوای ( 170 ) ساڵ له‌ شه‌ڕ له‌ نێوان هه‌ردوو ئیمپایه‌ری ڕۆمانی و ساسانیدا ناوچه‌كه‌ چۆڵ ئه‌كرێت بۆ ساسانێكان و تا كه‌وتنی ساسانێكان‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆیاندا ئه‌مێنێته‌وه‌.
له‌ سه‌ر خورماتوو ئه‌م نووسه‌ره‌ ئه‌ڵێت:( دوای ئه‌وه‌ی گه‌یشتینه‌ ناوچه‌كه‌ شه‌ست سه‌رباز و هه‌ندێك له‌ پاسه‌وانه‌كانی كۆشك كه‌ پێشتر په‌نایان برد بووه‌ به‌ر قه‌ڵای ( ڤكاتوم )** هاتن بۆ لامان و بوون به‌ به‌شێك له‌ سوپاكه‌، ڕۆژی دووه‌م له‌ دۆڵێكی گونجاودا سه‌ربازگه‌مان لێدا و به‌ تووندی ده‌ور و به‌ری خۆمان پاراست، دوای‌ جێهێشتنی ئه‌م سه‌ربازگه‌ و دۆڵه‌ بۆ شه‌وی دووه‌م گه‌یشتینه‌ جێگه‌یه‌‌ ناوی ( كه‌رخه‌ )یه‌ *** كه‌ سه‌ڵامه‌ت بووین له‌و شوێنه‌ ).
هه‌روه‌ها له‌ سه‌ر كوشتنی ئیمبراتۆر ( یولیان ـ جولیان ) ئه‌ڵێت:( . . . خوێنێكی زۆری لێ رۆشت ، لاوازی كرد و نه‌یده‌هێشت بجوڵێت، ئومێدی به‌ ژیان نه‌ما. به‌ دوای ئه‌و جێگه‌یه‌دا گه‌ڕاین كه‌ ئیمبراتۆری لێ كه‌وت كه‌ ئه‌ویش ( فریجیه‌ ) **** بوو، پێشتر ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌ پێی وتبوو كه‌ له‌وێ ده‌مرێت ).
په‌راوێز و سه‌رچاوه‌كان:
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) THE ROMAN HISTORY Of Ammianus Marcellinus .translated by C.D. YONGE , M.A .  London . 1911 .
(2) العراق فی القرن الرابع للمیلاد، بحسب وصف المؤرخ الروماني اميانوس مرشيلينوس، ترجمة فؤاد جميل، تعليقات سالم الآلوسي.
* دیاره‌ خۆی ناوی كتێبه‌كه‌ی ئه‌میانوس مه‌رسیلیانۆس ( مێژووی ڕۆمایه‌ ـ THE
ROMAN HISTORY ) به‌ڵام نووسه‌ر فؤاد جه‌میل كردویه‌تی به‌ (العراق فی القرن الرابع للمیلاد )‌، له‌ ڕاستیشدا‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا شتێك نه‌بووه‌ به‌ ناوی عێراقه‌وه‌ به‌ڵكو ئه‌م ناوچانه‌ هه‌مووی له‌ ژێر ده‌سه‌ڵات و هه‌ژموونی ئیمپایه‌ره‌ مه‌زنه‌كه‌ی ساسانێكاندا بووه‌.
** قه‌ڵای ڤكاتوم كه‌ نووسه‌ر ناوی دێنێت له‌ په‌رواێزدا هاتووه‌ كه‌‌ جێگه‌یه‌كه‌ له‌ خورماتوو.
*** كه‌رخه‌ هه‌رچه‌نده‌ له‌ په‌راوێزی ئه‌م كتێبه‌دا به‌ قادسیه‌ی سامه‌ڕا دیاری كراوه‌ به‌ڵام به‌ بۆچوونی ئێمه‌ مه‌به‌ست له‌ كه‌رخه‌ (جه‌له‌ولایه)‌‌ چونكه‌ ئه‌و جێگه‌یه‌ له‌ مێژوودا ناوی به‌ (كه‌رخ جه‌دان) هاتووه‌ و هه‌روه‌ها نزیكترین جێگه‌یه‌ له‌ خورماتوو و كفریه‌وه‌ كه‌ نووسه‌ر باسی شه‌ڕه‌كه‌ له‌و جێگه‌یه‌ ئه‌كات‌.
**** فریجیه‌ له‌ په‌راوێزدا هاتووه‌ مه‌به‌ست لێی ناوچه‌ی كفریه‌.


Like it? Share with your friends!

Comments

كۆمێنت

Choose A Format
Personality quiz
Series of questions that intends to reveal something about the personality
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Countdown
The Classic Internet Countdowns
Open List
Submit your own item and vote up for the best submission
Ranked List
Upvote or downvote to decide the best list item
Meme
Upload your own images to make custom memes
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds
Audio
Soundcloud or Mixcloud Embeds
Image
Photo or GIF
Gif
GIF format